Włość katyńska spisana przez IMPP. komisarzów

Kliknięcie na obrazek przeniesie Cię na portal chomikuj.pl gdzie znaleźć można mapę w dobrej rozdzielczości

Kliknięcie na obrazek przeniesie Cię na portal chomikuj.pl gdzie znaleźć można mapę w dobrej rozdzielczości

W roku 1619 r. Zygmunt III powołał do życia specjalną komisję inwentaryzacyjną województwa smoleńskiego, w skład której weszli kanonik krakowski Andrzej Szołdrski, starosta orszański Aleksander Sapieha, podkomorzy oszmiański Jan Issaykowski, chorąży połocki Jan Korsak, Wojciech Głębocki, Jan Żołyński i Jan Hrydzicz. Zadaniem komisarzy było najpierw sporządzić regestr wszelkich derewni (wiosek), ziemi, gruntów, lasów i jezior, ustalić jaki jest ich stan obecny i jakie pożytki przynosiły za czasów moskiewskich, starając się zaprowadzić należyty porządek i przywrócić ich dochodowość. Lektura przywilejów, w których król nadawał majątki, wyraźnie wskazuje na to, że komisarze ustalili również strukturę majątkową i nazwiska właścicieli z czasów moskiewskich. Przywileje nadawane od 1620 roku często wspominają o konkretnych majątkach (bojarszczyznach) i ich właścicielach – bojarach lub „synach bojarskich” lub „dzieciach bojarskich”.

Niedawno, dzięki wyjątkowej uczynności p. Wiesława Doboszyńskiego, otrzymałem skan opisu stanu katyńskiego, który to dokument pochodzi z archiwum rodzinnego Doboszyńskich, przechowywanego w LVIA w Wilnie. Co znamienne, dokument ten potwierdza wspomniane wyżej przypuszczenie, że komisarze ustalili dokładny stan majątkowy województwa z czasów moskiewskich.

Tu warto wspomnieć o tym, że każde tego typu znalezisko przywodzi na pamięć legendę o istnieniu „Topografii księstwa smoleńskiego”, swego rodzaju mapy (omówienia), której autorem rzekomo miał być Adam Zaręba. Publikowany niżej opis z pewnością był częścią większej całości, opracowanej przez komisję inwentaryzacyjną. Ten zapewne obszerny dokument mógł być podstawą do prac Zaręby na wspomnianą „Topografią”. Nie da się też wykluczyć, że Zaręba brał udział w pracach komisji inwentaryzacyjnej i że opis stanu katyńskiego może być po prostu jego autorstwa. Byłby on zatem częścią większej całości, której odnalezienie może się znajdować na wyciągnięcie ręki!

W poniższym dokumencie na czerwono oznaczyłem miejscowości zlokalizowane na mapie, a na niebiesko – cieki wodne. W następnym wpisie omówię kwestię zachodniej granicy powiatu smoleńskiego raz jeszcze.

LVIA F599 – nr 213, k. 3-8v

1619

Włość katyńska spisana przez IMPP komisarzów

Manasterszczyzna Borysa Hlebska

Derewnia Ładyzycy, Chomin Poczynek. Między lasem nad jeziorem na w jezierze trzecią część lasem poszło na mil dwie aż do Olszy rzeki począwszy od Zatynicy [?] przed tym było w tej derewni chłopów 6 teraz jeden rybaków 2: Chomino puste.

Manasterszczyzna Trójce S.

Kupryn poczynek. Nad jeziorem między lasami dwie części jeziora pod nim grunt podły, przedtym chłopów było 5. Teraz bobylów1 2. Tych dwu manasterów jezioro to jest borysohlebskie i trojeckie.

Manastarszczyzna spaska

Derewnia Baszutkino. W niej było przedtym chłopów 4 teraz pusto. Nad rzeczką Baszutką.

Derewnia Kulszakowo w niej żylców było 3 a teraz pustą. Nad rzeczką Baszutką.

Derewnia Wielle. W niej było chłopów 4 a teraz pusto. Nad rzeczką Wielą.

Kuskin poczynek. Chłop był jeden teraz pusto. Nad Dnieprem.

Puchnikowo poczynek. Chłop był jeden teraz. W Wielli rzeczce.

Lewków poczynek. W nim było chłopów 2. Teraz pusto między lasami.

Ta Manasterszczyzna nad Dnieprem mil 7 od zamku. Ma gruntu z lasem i z łąkami na mil dwie. Z jednej strony od Smoleńska dzieli Baszutka rzeczka, z drugiej Dniepr, z trzeciej Husina rzeczka. [k. 3v:]

W Katyni cerkiew Uśpienie Bogarodzicy

Popów dwa. Pod nimi gruntu na warst dwie wzdłuż a na warstę wszerz. Przy tym Śmietanino derewnia Wasila Bierdiajowa nad rzeczką Kropiwną. Na tym gruncie nie masz lasu dobrego do budowania.

Pustosz Kozłowska do tejże cerkwi i z lasem.

Dworcowe derewni w tejże katyńskiej włości

Tyszyno poczynek. Przedtym było żylców 8 teraz rybaków 4. Nad rzeczką Wzgórną.

Derewnia Mierskie. Przedtym było chłopów 7. Teraz 2. Nad rzeczką Mierską.

Poczynek Dubrowka. Przedtym było żylców 2. Teraz pusto. Między lasami nie masz rzeczki żadnej.

Derewnia Laskowa Lada. Przedtym było żylców 10, teraz 2 i bobyl jeden. Między lasem.

Anciporow poczynek. Przedtym było żylców 3. Teraz w puście.

Derewnia Świecicy. Przedtym było żylców 8. Teraz 1.

Poczynek Suszcz. Przedtym był żylec 1. Teraz w puście.

Poczynek Hawryłow. Przedtym był żylec 1. Teraz w puście.

Poczynek Nieświtajów. Przedtym był żylec 1. Teraz w puście.

Poczynek Brujow. Przedtym było żylców 3. Teraz w puście.

Poczynek Mikitin. Żylców 2.

Derewnia Krysniowo. Żylców było 5. Teraz w puście.

[k. 4:] Poczynek Łosiów. Nad Wiązowną rzeczką było żylców 5. Teraz 4 a dwa nędzne bobyle.

Poczynek Szyszów. Przedtym było żylców 3. Teraz w puście.

Poczynek Isaków. Przedtym było żylców 5. Teraz w puście.

Poczynek Tołopa. Przedtym było żylców 3. Teraz 1.

Poczynek Dawidow. Przedtym było żylców 7. Teraz 2.

Poczynek Chrołow. Było żylców 3. Teraz bobyl.

Bojarszczyzna Siły Jafimiowa

Oleksiejowo było przedtym chłopów 3.

Kozemiehino było przedtym chłopów 4.

Mielechowo było przedtym chłopów 2.

Ochremowo było przedtym chłopów 3.

Korobino było przedtym chłopów 10 teraz 2 i bobyl.

Pancowo było przedtym chłopów 8.

Hrydzino było przedtym chłopów 2.

Ta bojarszczyzna nad Dnieprem gruntu ma wzdłuż na mile a wszerz na drugą. Lasu niewiele do budynku wszytka pusta.

Koniec w Żowiec [?].

Bojarszczyzna Fiedora Jafimowa Miakkoho

Sioło Ciupino dwór bojarski przy nim chłopów 2 było.

Kościno: przedtym było chłopów 6.

Saprykino przedtym było chłopów 3.

Plechoczyno przedtym był chłop 1.

Kołdyrowo przedtym było chłopów 3. [k. 4v:]

Derewnia Skoruplino było przedtym chłopów 3.

A teraz pusta wszystka ta bojarszczyzna. Od zamku mil 5 nad Dnieprem nad rzeczką Jazią. Lasu nie masz do budowania ta wszytka bojarszczyzna ma gruntu na 4 warsty wzdłuż i wprzecz.

Bojarszczyzna Iwana Koczkina

Poczynek Zajazie nad rzeczką Jazią było przedtym chłopów 3.

Poczynek Chrołowo nad Wiązowną było przedtym chłopów 5. Pusto.

Poczynek Podsosonie nad Wiązowną było chłopów 4.

Poczynek Szyfujtowo nad Wiązowną było chłopów 4.

Poczynek Putyłow nad Wiązowną było chłopów 2.

Bojarszczyzna Aleksandra Bierdajowa

A po śmierci jego ten grunt Bierdajowszyznę rozdzielili między sobą synowie jego i wnuki na siedm części.

Naprzód trzymał jednę część Osip Bierdiajow derewnią Twierycinowo nad rzeczką Kropiwną przedtym było chłopów 12, a teraz 2.

Tegoż poczynek Poczajowo było chłop 4. Teraz w puście nad rzeczką Kropiwną gruntu na półtory warsty wzdłuż. A w przek na warstę lasu do budynku nie masz jeno jędlina i brzezina.

Drugą część trzymał Opanasiej Bierdziajow.

Derewnię Dołhinowo było chłopów 4.

Poczynek Butkowo było chłopów 4.

Poczynek Parszkowo było chłopów 4.

W tej bojarszczyźnie lasu do budowania dobrego nie masz. Gruntu wzdłuż na półtorej warsty a wszerz na warstę. Rzeczki żadnej w tej bojarszczyźnie nie masz.

[k. 5:] Trzecią część trzymał bojarzyn Wasil Bierdiajow.

Derewnią Lichaczy przedtym było chłopów 4.

Tegoż poczynek Śmietanino nad rzeczką Kropiwną lasu niemal gruntu na warstę wzdłuż i poprzek.

Czwartą część trzymał bojarzyn Illa Bierdziajow

Derewnia Zienowkowo było chłopów 3 i dworec. Teraz bobyl.

Derewnia Zienkowo było chłopów 5 nad rzeką Dubną.

Tegoż poczynek Rusanowo było chłopów 2.

Ta bojarszczyzna oprócz bobyla wszytka pusta gruntu na warstę wszerz. A wzdłuż na półtory lasu niewiele.

Piątą część trzymał bojarzyn Siemion Bierdziajow.

Słoboda przedtym było chłopów 12 teraz rybaków 2 nad jeziorem Katynią.

Tegoż poczynek Pawlukowo bywało chłopów 4. Lasu ni wody dobrej. W tej bojarszczyźnie gruntu na warstę wzdłuż i poprzek.

Szóstą część trzymał Fiedor Bierdziajow.

Poczynek Chrołowo. Przedtym było chłopów 2.

Tegoż poczynek Szapkino. Przedtym było chłopów 2.

Ta bojarszczyzna pusta grunt średni wszerz na warsta. Lasu niewiele jeno brzeźniak.

Siódmą część trzymał bojarzyn Szarap Bierdziajow.

Derewnia Butkowo. Przedtym było chłopów 3.

Tegoż poczynek Mikulino. Było chłopów 3.

Poczynek Hliszkowo [Miszkowo?]. Było chłopów 3.

[k. 5v:] Ta bojarszczyzna teraz wszytka pusta oprócz tylko jeden bobyl. Na Mikulinie. Lasu do budowania nie masz tylo jedlina i brzeźniak, a gruntu na pasznią niewiele. A tego gruntu wszytkiego co rozdzielili Bierdziajowszczyznę poprzek cztyry warsty. A na dłuż półsiódmy warsty.

A ten grunt leży od Smoleńska we cztyrech milach, po prawej stronie idąc na dół po Dniepru. A poczyna się granica tego gruntu Bierdziajowa nad samym Dnieprem przeciwko przystani kokowskiej nad Ruczem. Temże Ruczem idzie granica w mech ładyżyński. A ze mchu ładyżyńskiego idzie granica rzeczką Pławną w jezioro Katyń. A jeziora katyńskiego zabiera granica część. A z Katyni jeziora poszła granica rzeką Mierską wzgórę po wodzie aż po samy ruczaj, który idzie podpoczynek Chrołów. A ten ruczaj wpada w rzeczkę Mierską. Tamże ruczem poszła granica pod Horodec. A od Horodziszcza poszła granica tamże ruczem podpoczynek Dawydow, po lewej stronie idąc ku górze od poczynku dawydowego. Temże ruczem poszła granica ku górze do mchu Taczkowa. Z tego mchu poszła granica ruczem Żywą wodą na niż. Tym ruczem w Kruty Dzieprz. Znowu poszła granica przez ten Kruty Dzieprz w czarny las między Twiericinowa i między Isakowo {dopiski na marginesie: granice patrząc Twiericinowa || las wielki KJM || dawano dań miodu}. A granica kładziona pod dębem i nasieczana. Z tego Dubia poszła w wielki las do bojarszczyzny Sewerina Uwarowa, która trzymał majętność u na dwie [?] dalej granicy wiadomego nie mogło się dostać.

A do tego ciż mieli i w stanie wietlickim synowie Aleksandra Bierdziajowa i wnuczęta.

Bojarszczyzna Piotra Brysina

Derewnia Dudzino przedtym było chłopów 2.

[k. 6:] Bojarszczyzna Martemiana Pozniakowa.

Derewnia Pietrykiejowo było przedtym chłopów 4.

Derewnia Sawionkowo pusta od szczehelowskiej wojny

Ta bojarszczyzna ma las do budynku gruntu na warstę.

Bojarszczyzna Iwana Markowa

Derewnia Turowo chłopów było 4 pusto.

Kopciowo był dworek bojarski.

Derewnia Woronino było chłopów 2.

Niemasz nic oprócz lasu błotu nad Wiąziowną rzeczką.

Kąt na dwa derewnia

Bojarszczyzna Oliksieja Mitkowa.

Derewnia Kopciowo teraz bobyl.

Bojarze Andrzej Ismierny Krywuszyny {na marginesie: p. Obuchowicz ochrdki [?]; tu p. Potemkyn kładzie granicę}.

Derewnia Tyrkowo było chłopów 2 nad rzeczką Niechodzinką.

Bojarszczyzna Seweryna Uwarowa

Sioło Teleszowo dwór bojarski było chłopów 2.

Derewnia Pupowo było chłopów 2.

Poczynek Zybolowo bywał chłopów 1 {dwoki Potekynie?}.

Derewnia Osipowo był chłop 1.

Pustosz Palcowo bobylów 2.

Ta bojarszczyzna ma lasu dostatek od zamku mil 7. Nad rzeczką Obinardą grunt średni. [k. 6v:]

Uliany wdowy Maksejowej bojarszczyzna

Derewnia Zamosze przedtym było chłopów 3.

Derewnia Zamietwie, Tymonowo, sioło bojarskie to dawno pusto od kilkudziesiąt lat.

Tuż we włości katyńskiej barci są dworcowe carskie:

Bojarszczyzna Fiedora Maryna.

Derewienka Ustynowo przedtym było chłopów 3 teraz puste.

Tejże włości katyńskiej oderwano było dworcowe carskie derewnie.

To jest Rokitno, Niwiszczy i poczynek Piasoczna dla drzew jusieńskiej włości było przydano naczes [?].

=============================

1Bobyl – czeladnik, służący, pracownik najemny.

Tagi .Dodaj do zakładek Link.